Crypto-Jewish Ballads in the Portuguese Oral Tradidition
DOI:
https://doi.org/10.17561/blo.vextra5.7229Keywords:
Biblical folk ballads, Portuguese crypto-JewsAbstract
Portuguese crypto-Jews preserve five biblical ballads. Although 1. O Sacrifício de Isaac (á-o) is current in Spain and among Moroccan Sephardim, it is exclusively crypto-Jewish in Portugal, and incorporates extra-biblical elements derived from the Midrash. The strophic character of 2. Jonas and 3. Daniel na Cova dos Leões suggest proximity to more modern broadsides, but there are reasons to think that they may go far back in time. 4. A Passagem do Mar Vermelho (á-o), survives only among the Sephardim of the Eastern Mediterranean. Although based on the Book of Exodus, the ballad also includes folkloric details in common with the Midrash. 5. A Pedra Mara (á-a), exists only in Portugal, and condenses two episodes about the lack of water during the pilgrimage of the Jewish People in the desert. The “pedra” recalls the water that Moses causes to flow from a rock in Horeb, and Mara refers to the bitter waters that the prophet makes drinkable in a place with the same name. The last crypto-Jewish poem, 6. No Céu Está um Castelo (í-a), dechristianizes a Christian ballad.
Downloads
References
ALVES, P.e Francisco Manuel (1986): Memórias Arqueológico-Históricas do Distrito de Bragança. Os Notáveis, VII, 3.a ed, Bragança, Tip. Académica.
ARMISTEAD, Samuel G. (1978): El romancero judeo-español en el Archivo Menéndez Pidal (Catálogo-índice de romances y canciones), 3 vols, Madrid, Cátedra-Seminario Menéndez Pidal.
ARMISTEAD, Samuel G. e SILVERMAN, Joseph H. (1962-963): «A New Sephardic Romancero from Salonika», Romance Philology 16, pp. 59-82.
ARMISTEAD, Samuel G. e SILVERMAN, Joseph H. (1979): Tres calas en el Romancero sefardí (Rodas, Jerusalén, Estados Unidos), pról. de Ramón Menéndez Pidal, trad. parcial de Iacob M. Hassán y Selma L. Margaretten, transcripciones musicales y estudio de Israel J. Katz, Madrid, Castalia.
ARMISTEAD, Samuel G. e SILVERMAN, Joseph H. (1980): «Three Hispano-Jewish romances from Amsterdam», em Medieval, Renaissance and Folklore Studies in Honor of John Esten Keller, Joseph R. Jones (ed.), Newark, Delaware, Juan de la Cuesta, pp. 243-254.
ARMISTEAD, Samuel G. e SILVERMAN, Joseph H. (1982) [1965]: «El substrato cristiano en el romancero sefardí», em En torno al Romancero sefardí (Hispanismo y balcanismo de la tradición judeo-española), Madrid, Seminario Menéndez Pidal, pp. 127-148. [Originalmente publicado como «Christian Elements and De-Christianization in the Sephardic Romancero», em Collected Studies in Honour of Américo Castro’s Eightieth Year, Marcel P. Hornik (ed.), Oxford, Lincombe Lodge Research Library, pp. 21-38].
ARMISTEAD, Samuel G. e SILVERMAN, Joseph H. (2014): Judeo-Spanish Ballads from the Oral Tradition, V. Carolingian Ballds (4), Montesinos, Newark, Delaware, Juan de la Cuesta.
AZEVEDO, J. Lúcio de (1989): História dos Cristãos-Novos Portugueses, 3a ed, Lisboa, Clássica Editora.
BARUGEL, Alberto (1990): The Sacrifice of Isaac in Spanish and Sephardic Balladry. American University Studies, Series II, Romance Languages and Literatures, no. 116, New York, Peter Lang.
BASTO, Artur Carlos de Barro. URL:<https://en.wikipedia.org/wiki/Artur_Carlos_de_Barros_Basto.>
[BASTO, Artur Carlos de Barros (1928a): «Tradições Cripto-Judaicas: O Manuscrito de Rebordelo», Ha-Lapid 2.10 (Abril), pp. 4-8; 2.11 (Maio), pp. 6-8; 2.12 (Junho), pp. 4-7.
[BASTO, Artur Carlos de Barros] (1928b): «Tradições Cripto-Judaicas: O Manuscrito de Rebordelo (Cont.)», Ha-Lapid 2.11, pp. 6-8.
[BASTO, Artur Carlos de Barros] (1934): «Tradições Cripto-Judaicas: Orações dos Marranos de Vilarinho de Mogadouro», Ha Lapid 9.67 (Setembro), pp. 3-5; 9.68 (Novembro), p. 6.
Biblia sacra iuxta Vulgatam versionem (1994): Stuttgart, Deutsche Bibelgesellschaft.
Bíblia Sagrada: Versão dos Textos Originais (1969): Lisboa, Difusora Bíblica (Missionários Capuchinhos).
CANELO, David Augusto (1987): Os Últimos Criptojudeus em Portugal, Belmonte, Centro de Cultura Pedro Álvares Cabral.
CANELO, David Augusto (1996): O Resgate dos Marranos Portugueses, Belmonte, Ed. do Autor.
CATALÁN, Diego (1970): Por campos del Romancero. Estudios sobre la tradición oral moderna, Madrid, Gredos.
COELHO, António Borges (1987): A Inquisição de Évora: Dos Primórdios a 1668, 2 vols., Lisboa, Caminho.
COROMINAS, Joan (1954), Diccionario Crítico Etimológico de la Lengua Castellana, 4 vols., Bern, Francke.
CRUZ, José Pires da (1995): Romanceiro Tradicional da Beira Baixa, Idanha-a-Nova, Câmara Municipal.
CUSTÓDIO, Idália Farinho, GALHOZ, Maria Aliete Farinho e CARDIGOS, Isabel (2008): Orações. Património Oral do Concelho de Loulé, Vol. III, Loulé, Câmara Municipal.
DIAS, Eduardo Mayone (1999): Criptojudeus Portugueses: O Fim de Uma Era / Portugal’s Secret Jews: The End of an Era, Lisboa, Instituto Camões.
DÍAZ-MAS, Paloma (1994): Romancero, estudio preliminar de Samuel G. Armistead, Biblioteca Clásica, 8, Barcelona, Crítica.
DÍAZ-MAS, Paloma (2004): «Temas comunes en el romancero Portugués y Sefardí», em Os Judeus Sefarditas, entre Portugal, Espanha e Marrocos, Carmen Ballesteros e Mery Ruah (coords.), Lisboa, Edições Colibri e Associação Portuguesa de Estudos Judaicos, pp. 239-260.
DÍAZ-MAS, Paloma (2006): «Dos romances de los criptojudíos portugueses», em Proceedings of the Thirteenth Conference on Judeo-Spanish Studies (7-9 September 2003), Hilary Pomeroy (ed.), Londres, Department of Hispanic Studies, Queen Mary, University of London, pp. 125-136.
Encyclopaedia Judaica (1974): 16 vols, 3.ª impr., Jerusalém, Keter.
FERRÉ, Pere (1987): «O Romanceiro Entre os Cristãos-Novos Portugueses», Anais da Real Sociedade Arqueológica Lusitana 1 (2a Série), pp. 145–175.
FERRÉ, Pere (2000-2004): Romanceiro Português da Tradição Oral Moderna. Versões Publicadas Entre 1828 e 1960, 4 vols., Lisboa, Fundação Calouste Gulbenkian.
FONTES, Manuel da Costa (1987): Romanceiro da Província de Trás-os-Montes (Distrito de Bragança), Manuel da Costa Fontes (ed.), coligido com a colab. de Maria-João Câmara Fontes, pref. de Samuel G. Armistead e Joseph H. Silverman, transc. musicais de Israel J. Katz, 2 vols., Acta Universitatis Conimbrigensis, Coimbra, Universidade.
FONTES, Manuel da Costa (1990-1993): «Four Portuguese Crypto-Jewish Prayers and Their “Inquisitorial” Counterparts», Mediterranean Language Review 6-7, pp. 67-104. (Special Issue Commemorating the 5th Centenary of the Expulsion of the Jews from Spain: 1492-1992; In memoriam Henry R. Kahane [1902-1992].)
FONTES, Manuel da Costa (1991): «Orações Criptojudias na Tradição Oral Portuguesa», Hispania 74, pp. 511-518. DOI: https://doi.org/10.2307/344175
FONTES, Manuel da Costa (1992): «Mais Orações Criptojudias de Rebordelo», Revista da Universidade de Coimbra 37, pp. 457-469 (=Homenagem a Luís de Albuquerque).
FONTES, Manuel da Costa (1994): «Between Oral and Written Transmission: O Sacrifício de Isaac in the Portuguese Oral Tradition», Journal of Folklore Research 31, pp. 57-96.
FONTES, Manuel da Costa (1999): «Duas Novas Orações Criptojudaicas de Rebordelo», em Ecos de uma Viagem. Em Honra de Eduardo M. Dias, Francisco Cota Fagundes (ed.), Providence, Rhode Island, Gávea- Brown Publications, pp. 26-53.
FONTES, Manuel da Costa (1997a): O Romanceiro Português e Brasileiro: Índice Temático e Bibliográfico (com uma bibliografia pan-hispânica e resumos de cada romance em inglês) / Portuguese and Brazilian Balladry: A Thematic and Bibliographic Index (with a Pan-Hispanic bibliography and English summaries for each text-type), selecção e organização das transcrições musicais de Israel J. Katz, correlação pan-europeia de Samuel G. Armistead, 2 vols., Madison, Wisconsin, Hispanic Seminary of Medieval Studies.
FONTES, Manuel da Costa (1997b): «O Justo Juiz Cristão e a Inquisição em Duas Orações Criptojudaicas de Rebordelo». Hispania 80, pp. 1-8. DOI: https://doi.org/10.2307/345941
FONTES, Manuel da Costa (1999): «Duas Novas Orações Criptojudaicas de Rebordelo», em Ecos de uma Viagem. Em Honra de Eduardo M. Dias, Francisco Cota Fagundes (ed.), Providence, Rhode Island, Gávea- Brown Publications, pp. 26-53.
FONTES, Manuel da Costa (2007): «Two Portuguese Crypto-Jewish Ballads: A Passagem do Mar Vermelho and A Pedra Mara», e-Humanista 8, pp. 242-263.
FONTINHA, Sandra Cristina dos Santos (2022): Os Textos da Liturgia Criptojudaica e a Identidade Marrana na Primeira Metade do Século XX Português: Alteridade, Virtualidade e Complexidade, Tese de Doutoramento, Évora, Universidade, Instituto de Investigação e Formação Avançada.
FREITAS, Eugénio de Andrea da Cunha e (1952): «Tradições Judio-Portuguesas», Douro Litoral 4.5-6, pp. 17-22.
FREITAS, Eugénio de Andrea da Cunha e (1954): «Tradições Judio-Portuguesas: Novos Subsídios», Douro-Litoral 6.1-2, pp. 145-149.
FRIEDENBERG, Daniel M. (1961): «Las catacumbas judías de Portugal», Davar 88, pp. 81-91.
GALHOZ, Maria Aliete Dores (1987-1988): Romanceiro Popular Português, 2 vols., Lisboa, Instituto Nacional de Investigação Científica.
GARCIA, Maria Antonieta (1993): Os Judeus de Belmonte. O Caminho da Memória, Lisboa, Instituto de Sociologia e Etnologia das Religiões, Universidade Nova.
GINZBERG, Louis (1967-1969): The Legends of the Jews, 7 vols., Filadélfia, The Jewish Publication Society of America.
GITLITZ, David M. (1996): Secrecy and Deceit: The Religion of the Crypto-Jews, Filadélfia e Jerusalém, The Jewish Publication Society.
GÓMEZ-MENOR, José Carlos (1995): «Linaje judío de escritores religiosos y místicos españoles del siglo XVI», em Judíos. Sefarditas. Conversos: la expulsión de 1492 y sus consecuencias: ponencias del Congreso Internacional celebrado en Nueva York en noviembre de 1992, Ángel Alcalá (ed.),Valladolid, Ámbito, pp. 587-600.
HAMOS, Andrea Warren (2005): «Romancero and Midrash: The Ballad of El paso del Mar Rojo», em “Entra mayo y sale abril”: Medieval Spanish and Folklore Studies in Memory of Harriet Goldberg, Manuel da Costa Fontes e Joseph T. Snow (eds.), Newark, Delaware, Juan de la Cuesta, pp. 203-210.
HENRIQUES, Brites (1674). URL: <https://inquisicao.info/view/2302024> (Processo inquisitorial).
HERCULANO, Alexandre (1982): História da Origem e Estabelecimento da Inquisição em Portugal, Livros de Bolso Europa América, 333, 335, 339, 3 vols., [Lisboa], Publicações Europa-América.
«Japan’s Crypo-Christians» (1982), Time 11, January 1982, p. 71.
KAYSERLING, Meyer (1971): História dos Judeus em Portugal, trad. de Gabriele Borchardt Corrêa da Silva e Anita Novinsky, introd., atualização bibliográfica e notas de Anita Novinsky, São Paulo, Livraria Pioneira.
MACHADO, Casimiro de Morais (1952): «Subsídios para a História do Mogadouro: Os Marranos de Vilarinho dos Galegos», Douro Litoral 5.1-2, pp. 17-49.
MEA, Elvira Cunha de Azevedo (1985): «Orações Judaicas na Inquisição Portuguesa: Século XVI», em Jews and Conversos: Studies in Society and the Inquisition, Yosef Kaplan (ed.), Jerusalém, World Union of Jewish Studies, The Magnes Press, Hebrew University, pp. 149-178.
MEA, Elvira Azevedo e STEINHARDT, Inácio (1997): Ben-Rosh. Biografia do Capitão Barros Basto, Porto, Edições Afrontamento.
METZGER, Bruce M. e COOGAN, Michael D. (eds.) (1993): The Oxford Companion to the Bible, New York-Oxford, Oxford University. DOI: https://doi.org/10.1093/acref/9780195046458.001.0001
PAULO, Amílcar (1956): «Os Marranos em Trás-os-Montes (Reminiscências Judeo-Portuguesas», Douro Litoral 7.5-6, pp. 523-60; 7-8, pp. 627-659.
PAULO, Amílcar (1959): «Freixo de Espada-à-Cinta: Subsídios para o Estudo Antropológico e Etnográfico do Concelho», Douro Litoral 4.9, pp. 779-810.
PAULO, Amílcar (1969): Romanceiro Criptojudaico: Subsídios para o Estudo do Folclore Marrano, Bragança, Escola Tipográfica.
PAULO, Amílcar (1971): Os Criptojudeus, Porto, Athena.
PAULO, Amílcar (1985): Os Judeus Secretos em Portugal, Porto, Labirinto.
RODRIGUES, Samuel (1932): «Tradições Cripto-Judaicas: Orações de Pinhel», Ha Lapid 7.51 (Dez.), pp. 2-4.
RODRÍGUEZ-MOÑINO, Antonio (ed.) (1970): Silva de romances (Zaragoza 1550–1551), Zaragoza, Cátedra Zaragoza.
ROTH, Norman (1995): “Conversos”, Inquisition, and the Expulsion of the Jews from Spain, Madison, Wisconsin, University of Wisconsin.
SÁ, Mário (1925): A Invasão dos Judeus, Lisboa, Libânio da Silva.
Santa Biblia: con Deuterocanónicos: versión popular (1983): 2.ª ed., Nueva York, Sociedad Bíblica Americana.
SARAIVA, António José (1985) [1969]: Inquisição e Cristãos-Novos, 5a ed., Lisboa, Estampa.
SCHWARZ, Samuel (1925): Os Cristãos-Novos em Portugal no Século XX, Lisboa, Empresa Portuguesa de Livros. [Reimpressão: Lisboa, Instituto de Sociologia e Etnologia das Religiões, Universidade Nova, 1993].
SHAPIRO, Haim (1991): «They’re “Secret Jews” no Longer», Jewish Exponent, March 15, pp. 5, 15.
SICROFF, Albert A. (1965): «Clandestine Judaism in the Hieronymite Monastery of Nuestra Señora de Guadalupe», em Studies in Honor of M. J. Benardete, Izaak A. Langnas e Barton Sholod (eds.), New York, Las Américas, pp. 89-125.
SICROFF, Albert A. (1966): « El caso del judaizante jerónimo fray Diego de Marchena», em Homenaje a Rodríguez-Moñino: estudios de erudición que le ofrecen sus amigos o discípulos hispanistas norteamericanos, II, Madrid, Castalia, pp. 227-233.
TAVARES, Maria José Pimenta Ferro (1982): Os Judeus em Portugal no Século XV, Lisboa, Universidade Nova, Faculdade de Ciências Humanas.
TAVARES, Maria José Pimenta Ferro (1987): Judaísmo e Inquisição: Estudos, Lisboa, Presença.
VASCONCELOS, José Leite de (1958): Etnografia Portuguesa, IV, Lisboa, Imprensa Nacional, pp. 153-255.
VASCONCELOS, José Leite de (1958-1960): Romanceiro Português, notícia preliminar de R. Menéndez Pidal, 2 vols, Acta Universitatis Conimbrigensis, Coimbra, Universidade.
WOLF, Fernando J. e HOFMANN, Conrado (1945): Primavera y flor de romances, 2.a ed., em Marcelino Menéndez Pelayo, Antología de poetas líricos castellanos, VIII, Edición Nacional de las Obras completas, XXIV, Santander, Consejo Superior de Investigación Científica.
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2022 Boletín de Literatura Oral

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
- Authors retain copyright and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
- Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access).

















